“शहर र फोहोर”

बजारभरि छरिएका भुसिया कुकुर एकत्रित हुँदै फोहोर खोतल्न शुरु गर्छन् । फोहोरमा पाएको खानेकुराको लागि कुकुरबीच कहिलेकाही झगडा पनि हुन्छ । सक्नेले खोसेर खान्छन्, नसक्ने कुकुरले पुच्छर टाङमुनि लुकाउँछन् । भगेंराबीच पनि फोहोरमा पाएको खानेकुराका लागि खुब झगडा हुन्छ । झगडा भएको पत्तो लगाउन उनीहरुको चिरचिराहट बढी हुनुपर्छ। यस्तो दृष्य सजिलै देख्न पाइने ठाउँ धनगढीमा प्रशस्त छन् ।

एल.बुङ्ली

कार्तिक २१ । सडक छेउमा फोहोरको डंगुर छ । त्यो डंगुरमा घरबाट निस्केका काम नलाग्ने सामग्री छन् । तर, कुकुर र भगेंराको लागि भने काम लागिरहेका छन् । फोहोर फालेको ठाउँ डम्पिङ साइड होइन । तर, झट्ट हेर्दा डम्पिङ साइड नै पो कि भन्ने महसुस हुन्छ ।

हरेक बिहान फोहोर जम्मा गरेको ठाउँमा कुकुर र भँगेरा आहारा खोज्छन् । बजारभरि छरिएका भुसिया कुकुर एकत्रित हुँदै फोहोर खोतल्न शुरु गर्छन् । फोहोरमा पाएको खानेकुराको लागि कुकुरबीच कहिलेकाही झगडा पनि हुन्छ । सक्नेले खोसेर खान्छन्, नसक्ने कुकुरले पुच्छर टाङमुनि लुकाउँछन् । भगेंराबीच पनि फोहोरमा पाएको खानेकुराका लागि खुब झगडा हुन्छ । झगडा भएको पत्तो लगाउन उनीहरुको चिरचिराहट बढी हुनुपर्छ । यस्तो दृष्य सजिलै देख्न पाइने ठाउँ धनगढीमा प्रशस्त छन् ।

धनगढी प्रदेश नं.७ को एकमात्रै उपमहानगरपालिका हो । यतिमात्रै होइन, जनसंख्या बढी । तर, फोहोर फाल्ने डम्पिङ साइड नभएको स्थानीय तह पनि हो । जनसंख्या दिनहुँ थपिदैछ । बसाइसराइ तिव्र भइरहेको छ । अस्पताल, स्वास्थ्यचौकी खुल्ने क्रम बढेको छ । तर, अहिलेसम्म फोहोर व्यवस्थापनका लागि डम्पिङ साइड बन्न सकेको छैन । डम्पिङ साइड नहुँदा महामारीको खतरा बढेको छ । अस्पताल, स्वास्थ्य चौकीबाट निस्कीने जोखिमपूर्ण फोहोर समयमै व्यवस्थापन हुन सकेको छैन । जसले गर्दा त्यस आसपासको वातावरणमा प्रतिकूल असर पुगेको छ । धनगढीका चोक–चोकमा जथाभावी फालिएको फोहोर सजिलै देख्न पाइन्छ । निकै दुर्गन्धित फोहोर जथाभावी हुँदा नाकमुख थुनेर आवागमन गर्नुपर्ने बाध्यता छ ।

अस्पताल लाइनमा विहान बेलुका हिँडडुल गर्दा अब सावधानी नअपनाई सुखै छैन । क्लिनिक तथा अस्पतालले मनोमानी फालेका फोहोरले हिँडडुल गर्ने व्यक्तिले मास्क प्रयोग गर्नुपर्ने स्थिति सिर्जना गराएको छ । तर, त्यही ठाउँमा होटेल खुल्ने होडबाजी तीव्र छ । दुर्गन्धित होटेलमा खाना खाँदा बिरामी झनै पीडित छन् । तर यसतर्फ न अस्पतालको ध्यान पुगेको छ न त अन्यको नै । बिरामी तथा उनका आफन्तले होटेल अगाडीको फोहोर हेर्दै खाना खानुपर्ने स्थिति छ । दश महिना अघिपनि स्थिती उही थियो । अहिले पनि उस्तै छ ।

स्थानीय तह निर्वाचन सम्पन्न भयो । जनप्रतिनिधि चुनेर आए । तर, अवस्था परिर्वतन छैन । स्थानीय व्यक्ति नै परिर्वतन गर्ने ठाउँमा पुग्दा पनि त्यस्तो महसुस पाएका छैनन् नगरबासीले । फोहोरमैला व्यवस्थापनका लागि बजेट पनि छुट्याइएको छ । कामको गति बन्द छ ।

स्मार्ट सिटीको परिकल्पना गरिएको छ । तर, जनप्रतिनिधिको छाँटकाट त्यस्तो छैन । निकायभन्दा स्थानीय तहमा पुग्दा जनताले सरल तरिकाले सेवा पाउँछन् भन्ने उम्मेदवारले खूब हल्ला चलाए । तर, वास्तविता त्यस्तो छैन । ‘जति जोगी आएपनि कानै चिरेका’ नेपाली आह्वानसंग मिल्दोचुल्दो छ, अहिलेका जनप्रतिनिधिको कार्यगति ।

क्लिनिक तथा अस्पतालले मनोमानी फालेका फोहोरले हिँडडुल गर्ने व्यक्तिले मास्क प्रयोग गर्नुपर्ने स्थिति सिर्जना गराएको छ । तर, त्यही ठाउँमा होटेल खुल्ने होडबाजी तीव्र छ । दुर्गन्धित होटेलमा खाना खाँदा बिरामी झनै पीडित छन् ।

फोहोर व्यवस्थापनका लागि केही प्रगति भए जस्तो देखिए पनि ठोस काम हुन सकेको छैन । धनगढीलाई मनमोहक बनाउन कल्पना गर्ने धेरै जन्मिएपनि गरी देखाउने छैनन् । धनगढीमा आमसभा हुँदा कसैले सुनको टुक्रा त कसैले केही बनाउँछु भन्दै भाषण ठोक्छन् । तर, जित्छन् बिर्सन्छन् । समस्या जहिका त्यहि छन् ।

प्रशंग फोहोरमै अडिएको छ । धनगढीमा फोहोर बिसर्जन गर्ने गतिलो ठाउँ नहुँदा समस्या भइरहेको भन्दै सम्बन्धीत निकाय मुर्मुराउछ । प्रदेश नं.७ को एक मात्रै रेफरल धनगढीस्थित सेती अञ्चल अस्पतालको दुर्दशा हेरौं भने त निकै टिठलाग्दो छ । अस्पताल परिसर दुर्गन्धित छ । जहीं–त्यहीं फोहोर छ । अस्पताल प्रशासन लाचार बनेर टुलुटुल हेरि बसेको छ । हातखुट्टा बाधेँर बसेजस्तै देखिन्छ ।

अस्पतालको शव गृह अगाडिको फोहोर यो वर्षको बैशाख यता उठाइएको छैन । जसले गर्दा वातावरण नै प्रदुषित बन्दै गएको छ । फोहोर वर्गीकरण गरेर राख्ने कार्य अलपत्र छ । जलाउन मिल्ने फोहोर जलाउनु पर्ने भए पनि त्यहि छन् । जलाएको भएपनि इन्सिलेटरमा होइन, इन्सिलेटर बाहिर नै जलाइएको छ ।

नयाँ निर्माण गर्ने भन्दा हालको इन्सीलेटर प्रयोग विहीन बनेको छ । शव गृहभित्रको अवस्था अस्तव्यस्त छ । लासहरु छरिएर रहेका छन् । कोही कुहेर गन्हाइरहेका छन् भने, कोही कुहिने तयारीमा छन् । शव गृहमा लासलाई सड्नबाट जोगाउने सामग्रीसम्म राख्न सकिएको छैन ।

शव गृह अगाडि–पछाडि स्वास्थ्यकर्मीका बस्ने क्वाटर बनाइएका छन् । क्वाटरमा बस्ने स्वास्थ्यकर्मीका परिवारले पनि काम नलाग्ने सामग्री शवगृह अगाडीको फोहोरमा नै फाल्छन् । तर, सात महिनादेखि फोहोर उठ्न सकेको छैन । फोहोर समयमै नउठाउँदा छाडा चौपाया देखि मानसिक सन्तुलन गुमेका मान्छेले खेल्ने ठाउँ भएको छ ।

नयाँ निर्माण गर्ने भन्दा हालको इन्सीलेटर प्रयोग विहीन बनेको छ । शव गृहभित्रको अवस्था अस्तव्यस्त छ । लासहरु छरिएर रहेका छन् । कोही कुहेर गन्हाइरहेका छन् भने, कोही कुहिने तयारीमा छन् । शव गृहमा लासलाई सड्नबाट जोगाउने सामग्रीसम्म राख्न सकिएको छैन ।

समग्र धनगढीको फोहोर व्यवस्थापन गर्न स्थानीय तह जागरुक हुनु पर्ने भए पनि खासै ध्यान दिन सकेकोे छैन । उचित फोहोर फाल्ने ठाउँ नहुँदा पनि नगरबासी जथाभावी फाल्न बाध्य छन् । जसले गर्दा पूरै नगर क्षेत्रको सुन्दरता ह्रास हुँदै गएको छ ।

 

कमेन्ट गर्नुहोस्