ख्याल ख्यालमा बल्झियो साँच्चैको व्यथा

तत्काल खोज तथा उद्धार र तात्कालीन राहतका लागि सबै तयारी अबस्थामा

शब्द /तस्बीर श्रीधर न्यौपाने

सिन्धुपाल्चोक, चैत २० ।
कार्यक्रम ख्याल ख्याल तर भैदियो साँच्चै । “घटनास्थल : सिन्धुपाल्चोक सदरमुकाम चौतारा । समय शुक्रबार विहान ९ : ३० बजे । जिल्ला समन्वय समितिका अधिकृत एवं विपद जोखिम न्युनिकरण समितिका सम्पर्क व्यक्ति अनिरुद्र नेपालले सिन्धुपाल्चोकमा फेरि अर्को भूकम्पको ठूलो धक्काले जनधनको क्षति भएको जानकारी दिए । उनले घरबाटै बाहिरै सुरक्षित स्थानमा बस्न सर्बसाधारणलाई आव्हान गरे ।

उनैले जिल्ला दैविप्रकोप उद्धार समितिको बैठक बस्न लागेको जानकारी गराए । उनलाई जिल्ला प्रशासन कार्यालयका अधिकृत हेमराज फुँयालले पनि सघाए । करिब ५ मिनेट पछि बाक्लो संख्यामा सुरक्षाकर्मीहरु चौतारा टुँडिखेलमा आईपुगे । प्रमुख जिल्ला अधिकारी अन्तरबहादुर सिलवाल, सुरक्षा निकायका प्रमुखहरु, जिल्ला स्थित विषयगत कार्यालयका प्रमुखहरु सहित दैविप्रकोप उद्धार समितिको बैठक बस्यो, मिनेट मिनेटमा विपदबाट भएको मानविय एवं भौतिक क्षतिबारे जानकारी गराईयो ।

केहीबेरपछि सञ्चारकर्मीहरु पनि पुगे । स्थानीय रेडियोहरुले घटनाको प्रत्यक्ष प्रशारण गरे । प्रमुख जिल्ला अधिकारीले विपदको सामना गर्न सरकार एक्लैको प्रयास पर्याप्त नरहेको भन्दै तत्काल जिल्लामा कार्यरत एनजिओ, आईएनजिओलाई सहकार्यका लागि आग्रह गरे । त्यस लगत्तै गैरसरकारी संस्था महासंघ सिन्धुपाल्चोकका सचिव राजेन्द्र शर्माले घरबार विहिन बनेका महिला, बालबालिका, जेष्ठ नागरिक, अपांगता भएका नागरिहरु र अरु सर्बसाधारणलाई दिउँसो खानको व्यवस्था गर्न सकिने जानकारी गराए ।

त्यतिबेला सम्म सुरक्षा निकायहरुसंग समन्वय गरि रेडक्रस लगाएतका संस्थाहरुले भूकम्पमा परि घरभित्रै फसेका, पुरीएका मानिसहरुलाई उद्धार गरेर टुँडिखेल ल्याईपुर्याए । जिल्ला अस्पतालको टोलीले उपचारमा ध्यान दियो । खानेपानी तथा सरसफाई डिभिजन कार्यालयको नेतृत्वमा रहेको वास क्लष्टरले अक्सफाम तथा वल्डभिजनको सहयोगमा तत्काल खानेपानीको ब्यवस्था गर्यो । शिक्षा कार्यालयले विपदमा फसेका विद्यार्थीको उद्धारमा ध्यान दियो । महिला बालबालिका कार्यालयले महिला बालबालिकाहरुकै ध्यान दियो र आफ्नो कार्यालय भत्किएर कर्मचारी पुरिएकोले उद्धार गर्न आग्रह गर्यो । जिल्ला दैवि प्रकोप उद्धार समितिको दोस्रो बैठकले सुरक्षा निकायलाई सो सरकारी भवन खाली गर्न र बाटो हिड्न खतरा भएकोले खोजि र उद्धार पछि भत्काउन निर्देशन दियो । सुरक्षाकर्मीले त्यहि अनुसार काम गरे ।

त्यतिबेलासम्म जिल्ला कृषिविकास कार्यालयको नेतृत्वमा रहेको खाद्यान्ह क्लष्टरले तत्कालका लागि आबस्यक पर्ने खाना जुटाएको जानकारी गरायो । अनि भबन निर्माण विभाग संगको समन्वयमा रहेको आवास क्लष्टरले अस्थाई बसोबासको ब्यवस्था गरिएको जानकारी दियो । भूकम्पमा परि ज्यान गएकाहरुको शब टुँडिखेलको एकाकुनामा जम्मा गरियो । घाईतेलाई उपचार अनि बेपत्ता भएकाहरुको खोजि जारी राखियो । पटक पटक आईरहेका पराकम्पनको सुचना दिंदै सुरक्षित रहन दैविप्रकोप उद्धार समितिले आग्रह गरिरह्यो ।

केही बेरमा डोजर चलाएर भुकम्पले भत्कीएर बाटोमा जोखिमपुर्ण अबस्थामा रहेको घर पनि भत्काउन थालियो । घटनास्थल वरपर रातो डोरी टाँगेर सर्बसाधारणलाई प्रवेशमा रोक लगाईयो । ठिक त्यहि बेला नजिकको स्याउलेबाट आईपुग्यो अनि राहतका लागि आग्रह गर्यो । अधिकारीहरुले धैर्य गर्न भन्दै थियो । समुहले एउटा गाडिमा आएको राहतको सामाग्री लुट्न थाल्यो । प्रहरीले बल प्रयोग गरेर सामान फिर्ता लियो । टुँडिखेलमा कतै घाईतेको रुवावासी, कतै आफन्त गुमाएकाहरुको रुवाबासी, कतै राहतका लागि नाराबाजी कतै शान्त रहन आब्हान चलिरह्यो । ” यस्तै देखियो शुक्रबार दिनभर चौतारामा ।
चुनाबी माहौलले रन्किएको बेला शुक्रबार सिन्धुबासी अर्कै तयारीमा थिए ।

जिल्ला दैविप्रकोप उद्धार समितिको संयोजनमा विषयगत सरकारी कार्यालयका अधिकारीहरु, गैरसरकारी क्षेत्र, सुरक्षाकर्मी र सर्बसाधारणको बाक्लो उपस्थितिमा भूकम्पमा आधारित कृतिम घटना अभ्यासको कार्यक्रम थियो । वि स २०७२ साल बैशाख १२ गतेको जस्तै भूकम्प वा त्यति नै क्षति पुर्याउने खालको अर्को बिपत्ती आयो भने कसरी सामना गर्न सकिएला भनेर कृतिम अभ्यास आयोजना गरिएको जिल्ला दैविप्रकोप उद्धार समितिले जनाएको छ ।
त्यहि अभ्यासका क्रममा भईदियो साँचिकै अर्को अर्को घटना ।

पछिल्लो तीन वर्ष, २०७१ सालमा जुरे पहिरोले सयौंको ज्यान लिएको र भोटेकोशी नदिनै थुनिएको संकट खेपेको सिन्धुपाल्चोकले २०७२ साल बैशाख १२ को भूकम्पमा देशभर ज्यान गुमाएमा मध्य आधा ३ हजार पाँच सय ७० जनाले ज्यान गुमाए । फेरि ७३ सालमा भोटेकोशी बाढीका कारण सिन्धुपाल्चोकले ठूलो क्षति बेहोर्नु पर्यो । ति विपदहरु र खासगरि भूकम्पमा उद्धार गरिएका, आफै उद्धारमा खटेका र पराकम्पनबाट घाईते भएकाहरु पनि कृतिम अभ्यासमा सहभागी थियो ।

उद्धार र रातको काम अनि माहौल । उपस्थित मध्य ४ जना फरक फरक समयमा टुँडिखेलमा लडे र बेहोस भए । प्राथमिक उपचार पछि होस खुल्दा पो थाहा भयो, उनीहरु कोही भूकम्पले पुरिएर बाँचेका, कोही सख्त घाईते भई बल्ल निको भएका, कोही आफन्त गुमाएकाहरु रहेछन् । किन यस्तो भएछ त, जिज्ञासामा जनहितका राजेन्द्र शर्माले भने, पुरानो घटनाले व्यथा बल्झिएछ, ख्याल ख्याल भनेको साँच्ची भयो । विनाशकारी भूकम्प गएको २ वर्ष बितिसक्दा पनि भूकम्पको त्रासले सिन्धुका सर्वधारणको मानसपटलमा बास जमाईरहेको प्रमाण थियो त्यो ।

विपदले हामीलाई पछ्याईरहेको छ, हामी संधैभरी सचेत रहनुपर्ने अबस्था छ, गैरसरकारी संस्था महासंघका जिल्ला सचिब समेत रहेका जनहित ग्रामिण सेवा समितिका कार्यकारी निर्देशक राजेन्द्र शर्मा भन्छन उद्धार, राहत र पुनःर्थापनाको कार्यक्रममा गैरसरकारी संस्थाहरुको जिम्मेवारी अझ महत्वपुर्ण देखिएको छ । उनल कृतिम अभ्यासबाट तत्काल खोज तथा उद्धार र तात्कालीन राहतका लागि सबै तयारी अबस्थामा रहेको पाईएको सुनाए ।

कृतिम अभ्यासको चाँजोपाँजोमा सक्रिय जनहितकै विपद जोखिम न्युनिकरण अधिकृत चिरन कट्टेलले भूकम्पमा आधारित कृतिम अभ्यासमा संलग्न भईरहँदा आफूलाई दुईबर्ष अघिको भूकम्पमा उद्धारमा खटेको झल्झली याद आएको बताए । हाल अक्सफामसँगको साझेदारीमा जनहितले जिल्लाका साबिकका २२ गाविसमा सञ्चालन गरेको स्थानीय विपद जोखिम न्युनिकरण व्यवस्थापन योजना बनाई सकेका उनी उद्धारमै लागेको बेला गएको पराकंपनमा लडेको घरले किचेर गम्भीर घाईते बनेका थिए ।

घाउ थाक्दै गर्दा आगामी दिनमा आईपर्नसक्ने अप्ठेरो र तयारीबारे उनले सबैलाई सचेत गराए । विपद सामाना गर्न हामी कत्तीको तयार छौं भनेर पनि यस्ता कृतिम अभ्यास गर्नुपर्ने खाँचो रहेको अक्सफामका विपद जोखिम न्युनिकरण अधिकृत द्रोण उप्रेतिको तर्क छ । विपद जानकारी दिएर आउँदैन, जुनसुकै बेला तयारी अबस्थामै रहनुपर्छ, उनले थप प्रष्ट पारे ।

कमेन्ट गर्नुहोस्