लास पोल्ने मूर्दाघाट मात्रै हो र देवघाट?

काठमाडौंः प्रचण्डले ‘देवघाट’ शब्द प्रयोग गर्दा यसले चौतर्फी चर्चा बटुलेको छ । एकथरिले उनको यो भनाईलाई विशुद्द राजनीतिक रुप दिँदै विरोध समेत गरिरहेका छन् ।

तर प्रचण्डले देवघाटको चर्चा गरेको यो पहिलोपटक भने होइन । गत वर्ष समेत देवघाट गएको बेला प्रचण्डले “आफूलाई पनि देवघाट आएर बस्न मन छ” भनेको विषयले चर्चा पाएको थियो ।

आखिर के हो देवघाट ? के यो लास पोल्ने मुर्दाघाट मात्रै हो ? के छ देवघाटको महत्व ?

देवघाट चितवनस्थित नारायणी नदी किनारमा रहेको एउटा धार्मिक स्थल हो । प्रचण्डले यही देवघाटमा जानुपर्ने कुरा गरेपछि अहिले उनी विवादित बनाइएका छन् । तर हिन्दू धर्मावलम्बीहरुका लागि प्रचण्डको भनाईले भने विरोध गरिए भन्दा फरक अर्थ राख्दछ ।

हिन्दू धर्म अनुसार, मानिसको जीवनका मुख्य चार आश्रम रहेका छन् भने जन्मदेखि मृत्युसम्म कैयन् संस्कार निर्धारित गरिएका छन् । सामाजिक जीवनलाई सहज बनाउन तथा समाजलाई गतिशील बनाउन यी आश्रम र संस्कारहरुको बेग्लै महत्व हिन्दू धर्मले दर्शाएको छ ।

सांसारिक सुखदुख भोगपछि सबै प्रकारका ऋणबाट मुक्त भएको अवस्थामा तेश्रो आश्रमका रुपमा वानप्रस्थलाई लिईएको छ । वानप्रस्थ भनेको जंगल जानु नभई पारिवारिक बन्धनबाट मुक्त भएर सामाजिक बन्धनतर्फ जानु हो । हिन्दु धर्मको चौधौं संस्कारका रुपमा परिवारमा तेश्रो पुस्ताको उदय भएपछि पारिवारिक बन्धनबाट मुक्त हुनुपर्ने उल्लेख गरिएको पाइन्छ । मानव जीवनलाई सय वर्षमा विभाजन गरेर हरेक २५ वर्षमा नयाँ आश्रममा प्रवेश गर्ने नियम अवलम्बन गर्दा यसले परिवार, समाज र स्वयम् व्यक्तिलाई सजिलो किसिमले मुक्ति पाइन्छ भन्ने मान्यता रही आएको छ ।

५० वर्षको उमेरमा वानप्रस्था शुरु हुन्छ । त्यसपछिका २५ वर्ष भने सामाजिक जीवन हो । यसमा व्यक्तिले समाज र देशका लागि योगदान दिने गर्नुपर्छ भन्ने मान्यता छ । र, यही सामाजिक जीवनले व्यक्तिलाई सन्यासको चरणमा पुर्याउँछ । अब व्यक्ति पारिवारि र सामाजिक भन्दा पनि सन्यासको अवस्थामा पुग्छ । उसले निर्वाणको मार्ग समात्ने गर्दछ ।

यही मान्यताका आधारमा सन्यासपूर्ण जीवनलाई समेत सहज बनाउन कैयन मठ मन्दिरमा सोही अनुरुपको व्यवस्था गरिएको हुन्छ ।

यस्ता स्थानमा व्यक्ति सबै प्रकारका सांसारिक चिन्ता, क्लेश, मोह र ममताबाट टाढा रहेर भगवानसँग निकटता बढाउन पुग्छ । भजन कीतर्न, ध्यानको माध्यमबाट मोक्षमा पुग्न खोज्दछ । त्यसैले सन्यासको जीवनका लागि काशी वनारस जस्ता नदी किनारहरु उपयुक्त मान्दै आएको छ धर्ममा । नेपालमा पनि वृद्दावस्थाका लागि पशुपति, देवघाट जस्ता कैयन यस्ता धार्मिक स्थानको निर्माण यही मान्यताका आधारमा भएका हुन ।

लास पोल्ने घाट मात्रै होइन देवघाट?

हिन्दू धर्मावलम्बीहरुले सामाजिक परम्परलाई सहजता दिन नदी किनारमा यस्ता कैयन घाट बनाउने क्रममा देवघाटमा पनि परापूर्वकालदेखि नै देवघाटको निर्माण गरेको पाइन्छ ।

नेपालमा भने गण्डकी अञ्चल मा रहेको तनहुँ जिल्लाको देवघाट, लुम्बिनी अञ्चलको नवलपरासीमा रहेको गैंडाकोट र नारायणी अञ्चलको चितवनमा रहेको भरतपुरको संगम स्थलमा देवघाट रहेको छ । यो दे कालीगण्डकी र त्रिशुलीको संगम स्थल मा पर्दछ । समस्त हिन्दू धर्मावलम्वी हरूको पवित्रस्थल देवघाटधाम हिन्दूहरुको महत्वपूर्ण तीर्थस्थलका प्रयागहरु मध्ये आदिप्रयाग देवघाट धाम भएको विद्वानहरुले बताएका छन । यहाँको प्राचीन भग्नावशेष मणिमुकुन्दसेनद्वारा निर्मित मन्दिरहरू र चक्रवर्त्तिशीला हो ।

सिद्धबाबा गलेश्वर ब्रह्मचारिद्वरा स्थापित आश्रम र वेदवेदांग विद्यालय हो । अन्य आश्रमहरूमा महेश आश्रम, हरिहर आश्रम आदि रहेकाछन् नवलपरासीतर्फ मौलाकालिका माईको मन्दिरका साथै थुप्रै मन्दिरहरू रहेका छन् । यहाँ गैर आवासीय नेपाली सँघले एक ठूलो वृद्धाश्रम बनाइदिएको छ, त्यस्तै अन्य वृद्धाश्रम पनि याँहा रहेका छन।

यहाँ बस्ने मानीसहरूको जीवनको अन्त्यतिर धर्म प्राप्तीका लागि जान लालायीत हुने गर्दछन ।

देवघाटमा एकातिर मृत्यु संस्कारका कार्य सम्पन्न हुन्टन् भने अर्कोतर्फ सन्यास जीवन व्यतित गर्नका लागि वृद्दवृद्दाहरु आश्रममा बसेका छन् । घरबार भएका, धनसम्पत्ति भएका, छोराछोरी, नाति नातिना भएका र सामाजिक रुपमा प्रतिष्ठा कमाएका व्यक्तिहरु समेत जीवनको अन्तिम वर्षहरुमा प्राकृतिक वातावरणमा भगवानको चिन्तन मनन गर्दै मोक्ष प्राप्तीका लागि यी आश्रममा बसेको पाइनछ ।

त्यही देखेर प्रचण्डले पनि राजनीतिक भागदौडको जीवन परित्याग गरेर शान्तिपूर्वक देवघाटमा बस्न मन भएको कुरा त्यहाँ भ्रमणमा गएको बेला गत वर्ष गरेका थिए । देवघाट पुग्ने बित्तिकै साँच्चिकै सबै कुरा छोडेर त्यही बस्न पाए हुन्थ्यो भन्ने भावना जोकोहीको मनमा आउँछ ।

यसपटक पनि पोखरामा नेपाली कांग्रेसका उम्मेदवारको चर्चा गर्दा प्रचण्डले उनको उमेर सक्रिय राजनीति हैन, शान्तिपूर्णरुपमा चिन्तन मनन, ध्यान र योग गर्दै बस्नुपर्ने अवस्था भएकोतर्फ इंगित गरेका हुन । देवघाट जानुपर्ने भन्ने कुरा आर्यघाट जानुपर्ने भन्ने अर्थमा प्रचण्डले भनेको देखिदैन । बरु बृद्ध भइसकेपछि राजनीतिक भागदौड भन्दा पर रहेर अध्यात्मिक चिन्तन मननमा रमाउन उनले पौडेललाई सुझाव दिएका थिए ।

तर नेपाली समाज न पर्यो, प्रचण्डका भनाईलाई बंग्याएर अहिले उनीविरुद्ध आलोचना चुलिएको छ । तर एकपटक जुनसुकै उमेरका व्यक्तिले पनि देवघाट घुम्न जाउन त ? त्यहाँ पुगेपछि जो कोहीको पनि मनमा आउँछ– आहा, सबै छोडेर देवघाट मैं बस्न पाए त ?

कमेन्ट गर्नुहोस्