ह्राशकट्टी भनेको के हो? यी हुन् ह्राशकट्टी गर्ने विधिहरु

Institute Of Cost And Management Accountant Of London का अनुशार “प्रयोग वा समय व्यतित भएको कारणबाट सम्पतिको आन्तरिक मुल्यमा हुने कमि नै ह्रासकट्टी हो |”

कुनै पनि व्यवशायिक संगठनले व्यवशायलाई निरन्तर र निर्वाधरुपमा संचालन गर्नको लागि स्थिर र चल सम्पत्तिमा लगानी गर्नुपर्ने हुन्छ | जग्गा, भवन, मेसिनरी, उपकरणहरु, सवारी साधान, फर्निचर आदि स्थिर सम्पतिका उदाहरणहरु हुन्, जसको जिबंकाल प्राय:एक बर्षभन्दा बढी हुन्छ | यस्ता सम्पतिहरु बारम्बार प्रयोग गर्दै जादा मुल्यमा पनि क्रमिक रुपमा कमि हुदै जान्छ | यसरि स्थिर सम्पत्तिको नियमित प्रयोगबाट मुल्यमा आउने क्रमिक ह्रास लाई नै मुल्य ह्रास भनिन्छ | उदाहरणको लागि, गत बर्ष रु १ लाखमा खरिद गरिएको मेसिनरिको मूल्य ९० हजार हुन गएको छ भने मुल्यमा आएको कमि १० हजारलाई मूल्य ह्रास भनिन्छ | सम्पत्तिको मुल्यमा कमि आउने मुख्य कारण हरु सम्पतिको प्रयोग, टुटफुट, अप्रचलन आदि हुन् | यसरि स्थिर सम्पतिको मुल्य घट्ने प्रक्रियालाई नै मूल्य ह्रास भनिन्छ |

### ह्राशकट्टी गर्ने तरिकाहरु###

[क] स्थिर ह्रास प्रणाली:

स्थिर ह्रास प्रणाली अन्तर्गत ह्राशकट्टी गर्दा ह्राशकट्टी दर दियिएको अवस्थामा स्थिर सम्पत्तिको मूल्यलाई ह्राशकट्टी दरले गुणन गरेर रकम पट्ट लगाइन्छ |

[ख]घट्दो ह्रास प्रणाली :

यस प्रणालीमा हरेक वर्ष वार्षिक मुल्यह्रास रकम घट्दै जान्छ र कहिल्यै पनि अन्तिम मुल्य सुन्य बराबर हुदैन | घटेको मुल्यको आधारमा मूल्य ह्रास निर्धारण गर्न प्रयोग विधि घट्दो ह्रास प्रणाली विधि हो | अर्को सब्दमा सुरुको वर्षमा सुरुको मूल्यलाई आधार र त्यसपछिको क्रमिक वर्षहरुमा अघिल्लो वर्षको बाँकी भएको रकमको आधारमा ह्रासकट्टा गर्दै लगिने विधिलाई घट्दो ह्रास प्रणाली भनिन्छ |

[ग] वार्षिक वृत्ति विधि :

यस विधि अन्तर्गत सम्पतिको खरिदमा लगाईएको पुजिमा एक निश्चित प्रतिशतले ब्याजको हिसाब गरि ह्रास रकम घटाईन्छ | वार्षिक विधि अन्तर्गत सम्पतिको जीवन अवधिमा ह्रासकट्टा गरिएको कुल रकम बराबर सम्पत्तिको खुद लागत र घट्दो मौज्दातमा गणना गरिएको ब्याजको जोड हुन्छ | यो विधि खास गरि लामो समयावधिको लागि अधिग्रहण गरिने सम्पत्ति वा खानिहरुमा प्रयोग गरिन्छ | मेसिनरी तथा फर्निचरहरु जसमा समय समयमा थपघट गरिन्छ, त्यस्ता सम्पत्तिहरुमा प्राय: यो विधि अपनाईदैन | साथै यसबाट ह्रास रकम निर्धारण गर्न ज्यादै कठिन हुन्छ | यसैले यस विधि अन्तर्गत ह्रास रकम निकाल्न वृति तालिका को प्रयोग गर्नु पर्दछ |

[घ] ह्रास कोष विधि :

प्रत्येक सम्पतिको निश्चित आयु हुन्छ र सो आयु पछी सो सम्पतीले काम दिदैन त्यसपछि अर्को नयाँ सम्पतिको आवस्यकता पर्दछ | नयाँ सम्पतिको व्यवस्था गर्ने बेलामा पर्याप्त पूजीको व्यवस्था गर्नुपर्ने हुन्छ | यस स्थितिमा क्रियाशील पुजिमा नराम्रो प्रभाव पर्न सक्दछ | त्यसैले यसप्रकारको आर्थिक संकटबाट बच्न कुनै कुनै ब्यवशायिले ह्राश कोषको व्यवस्था गरेका हुन्छन | यसैलाई ह्रास कोष विधि भनिन्छ |

[ङ] बिमा प्रलेख विधि :

बिमा प्रलेख विधि अन्तर्गत ब्यवशायको स्थाई सम्पतिमा कट्टा गरिएको रकम एक कोषमा जम्मा गरिन्छ उक्त सम्पत्ति बदल्नका लागि रकम प्राप्त गर्न सो कोषबाट विमा प्रलेख लिईन्छ | सम्पत्ति उपयोग अवधिभर तिरेको प्रब्याज बाट सम्पत्ति काम नलाग्ने भएपछी बिमा प्रलेखबाट प्राप्त रकम सम्पत्ति बदल्नका लागि प्रयोग गरिन्छ |

[च] बर्षहरुको योग विधि :

कुनै पनि बर्षको ह्रास रकम निर्धारण गर्न सो वर्षसहित उपयोग गर्न बाकि रहेका वर्षहरुको कुल योगमा सम्बन्धित वर्षको अनुपात प्रयोग गरिने विधिलाई वर्षहरुको योग संख्या विधि भनिन्छ |

[छ] मेसिन घण्टा विधि :

यो विधि अन्तर्गत ह्रास रकमको निर्धारण मेसिन चालु रहेको घन्टामा निर्धारण गरिन्छ | यसैले यसमा सर्वप्रथम सम्पतिको आयु त्यसको उपयोग गरिने घन्टाको आधारमा निर्धारण गरिन्छ | त्यसपछि मेसिन उपयोग भएको घण्टा निकालेर ह्रास रकम निर्धारण गरिन्छ |

[ज] पुनर्मूल्यांकन विधि :

वर्षको अन्त्यमा वा वासलात तयार पार्ने समयमा सम्पतिहरुको पुन:मुल्यांकन गरि ह्रास निर्धारण गर्ने विधिलाई पुनमुल्यांकन विधि भनिन्छ | यसमा सुरुको मूल्य र पुन:मुल्यांकन गर्दा बिचको फरक रकम नै ह्रासकट्टा गर्ने रकम हो |

####प्रस्तुति:ज्ञानसागर###

 

कमेन्ट गर्नुहोस्